दागदागिने मुख्यपान

 

गळयातील आभूषणे

अगदी गळयाला भिडल्यापासून ते लोंबणारे असे विविध लांबीचे दागिने गळयात असतात. गळयाला अगदी भिडून असणारे दागिने म्हणजे चितांग, चिंचपेटया, वज्रकटिका, ठुशी हे होय.


मोत्यांची चिंचपेटी - लटकन
चिंचपेटी मोहनमाळ
 

चिंचपेटी
ही पोकळ सोन्याच्या पेटीने बनवलेली असते. मोत्याच्या नाजूक सरींना यष्टिलता किंवा यष्टिका म्हणत असत. लांबट टपो- आकाराचे सोन्याचे मणी तारेत गुंफून जी एकसरीची माळ बनवितात त्याला एकलट किंवाएकदानी म्हणतात. तर बोरमाळेत बोराएवढे सोन्याचे मणी सोन्याच्या नाजुक तारेत गुंफलेले असतात. त्याचप्रमाणे मोहनमाळ, गुंजमाळ, जांभूळमाळ, जवमाळा ही बनविल्या जातात.


 

 

ठुशी - ठुशी म्हणजे ठासून भरलेले गोल मणी. ठुशी हा प्रकार राजघराण्यात फार प्रसिध्द होता.


बेलपान लफ्फा लफ्फा गादी ठुशी
 

लफ्फा
 लफ्फा हा प्रकार म्हणजे मुसलमानी कलेचा प्रभाव असणारा प्रकार. यात हारच्या बारीक तारा टोचू नयेत म्हणून रेशमी गादी मगच्या बाजूस लावलेली असते. हाराला पाठीमागे अडकविण्यासाठी कडया किंवा रेशमी दोरे असतात.

पुतळया
गोल चपटया नाण्यांप्रमाणे असणा-या चकत्या एकत्र गुंफून जी माळ बनविली जाते त्यास पुतळी माळ म्हणतात. पुतळया ह्या सतराव्या शतकापासून प्रचलित आहेत.


पुतळी माळ पुतळी कोल्हापुरी साज वाघनखे
 

मंगळसुत्र
हिंदू संस्कृतीत मंगळसुत्र हा सौभाग्यवती स्त्रीचा महत्त्वाचा अलंकार होय. मंगळसुत्र हे सातवाहन काळापासून चालत आले आहे. या काळात यास कनकसर व कनकदोर असे म्हणत पुढे यादव काळात ते कनकसूत्र व हेमसूत्र नावाने प्रचलीत झाले. नंतर त्याचे नामकरण साज असे झाले.

कोल्हापुरी साज
कोल्हापुरकडच्या लोकांनी हा साज मोठयाप्रमाणात वापरून त्याचे नामकरणअसे केले. या साजात मासा, कमळ, कारले, चंद्र, बालपान, शंख, नाग, कासव. भुंगा अशी पदके तारेने समोरासमोर जोडलेली असतात. मध्यभागी लोलक असते त्यास पानडी असेही म्हणतात.

सोन्याच्या वाढत्या किंमतीमुळे त्यात काळे मणी घातले जाऊ लागले. नजर लागू नये म्हणून हे मणी वापरण्याची प्रथा आहे.

मंगळसुत्रास त्यातील विविध प्रकारांमुळे पुढील नाव पडली आहेत अंबरसा, आयतोळी, कंठा, कारले, गोफ, पेंडे, पोवते, पोत, गुंठण, डोरले, बिरडे. मंगळसूत्रात 'सवतीची पुतळी'

सुध्दा वापरली जाते. विवाहित स्त्री स्वर्गवासी झाल्यावर तिच्या पतीने दुसरे लग्न केले तर दुस-या पत्नीस पहिल्या पत्नीच्या स्मृत्यर्थ जी पुतळी घालावी लागते त्यास 'सवतीची माळ' म्हणतात.

Share
 
Joomla SEO powered by JoomSEF